“ครูที่มุ่งแต่งาน จะกลายเป็นอยากได้ผลสัมฤทธิ์ของงานมากกว่าผลสัมฤทธิ์ในตัวลูกศิษย์ ซึ่งมันไม่ใช่ เราต้องให้ได้ผลสัมฤทธิ์ในลูกศิษย์มากกว่างาน นั่นคือสิ่งสำคัญ”
– อาจารย์ผ่อง เซ่งกิ่ง
ศิลปินแห่งชาติ ประจำปี ๒๕๖๗ สาขาทัศนศิลป์ (จิตรกรรม)
ครูผู้วางรากฐาน “จริยศิลป์” จนงอกงามผลิบานในชุมชนรุ่งอรุณ
นิทรรศการศิลปะดลใจ “ศิษย์มีครู” ณ เรือนศิลปะ โรงเรียนรุ่งอรุณ เมื่อวันที่ ๒ กรกฎาคม ๒๕๖๙ ที่ผ่านมา กลุ่มครูอนุบาลได้มาร่วมเรียนรู้ ทำงานศิลปะไทยแบบดั้งเดิม เพื่อรู้จักใจของตนเอง ด้วยกระบวนการลอกลายไทยจากต้นฉบับ “ลอกลายครู” ซึ่งเป็นหนึ่งในงานจริยศิลป์ฝึกย้อนมองตนเอง ที่ ‘อ.ผ่อง’ ใช้เป็นเครื่องมือให้ศิษย์เห็นตัวตนด้านใน
ในครั้งนี้ ‘ครูอ้น’ ครูปิยะพร มงคลศิลป์ ครูศิลปะผู้สืบสานงานครู เป็นผู้ที่พาครูอนุบาลเรียนรู้ โดยมีภาพ “ลายกนกใบเทศ และพุ่มข้าวบิณฑ์ ใบไม่สะบัดยอด” ซึ่ง ‘อ.ผ่อง’ ได้เคยทำการคัดลอกไว้ เป็นต้นฉบับคัดลอกลาย ให้ลงมือทำตามแบบครู เพื่อนำไปสู่การฝึกฝนการใช้สติ
เริ่มจากนำกระดาษไขวางทาบทับให้พอดีกับภาพต้นแบบ แล้วค่อย ๆ จรดดินสอลอกลายตามเส้นที่ปรากฏให้เต็มรูป พร้อม ๆ กับดูใจดูจิตของตัวเองไปด้วย เป็นการเรียนรู้ที่จะกลับมาอยู่กับตัวเอง ผ่านการมอง การสัมผัส และการลงมือทำอย่างใส่ใจ
หลังจากลอกลายกันไปได้สักพัก ‘ครูอ้น’ ชวนครูอนุบาลนั่งล้อมวงสะท้อนความรู้สึก พูดคุยแลกเปลี่ยนการเรียนรู้ร่วมกัน ซึ่งครูอนุบาลแต่ละคนต่างเกิดการเรียนรู้จากการได้สังเกตตัวเอง บางคนรับรู้ได้ถึงการเคลื่อนไหวของมือตัวเอง และเริ่มอยู่กับปัจจุบันมากขึ้น บางคนค่อย ๆ วาดตามเส้นอย่างไม่เร่งรีบ ผ่านความกังวลและเผชิญหน้ากับอารมณ์ที่หลากหลายอย่างค่อยเป็นค่อยไป และบางคนก็ค้นพบว่าตัวเองนั้นมีความตื่นเต้น ด้วยคิดว่าการวาดภาพนั้นเป็นเรื่องยาก แต่เมื่อได้ลองทำดูกลับรู้สึกจรรโลงใจ
“ระหว่างทำก็รู้สึกว่ามีบางเส้นที่เราอยากจะไปทางอื่นเหมือนกัน แต่ก็ลอกตามเส้นไป รู้สึกปวดหัวไหล่ เกร็งที่มือ เพราะเราต้องการให้ไปตรงตามเส้น” – ครูเอ
“มีหลายความรู้สึก ตอนแรกรู้สึกเบื่อ พอเริ่มทำก็ลองจริงจังดู แต่พอจริงจัง รู้สึกตอนจับดินสอเหมือนไส้ดินสอจะหัก มามองภาพที่ตัวเองลอกลายอยู่ สีเข้มจัง พอทำไปเรื่อย ๆ ก็เพิ่งเห็นว่ามือไปโดนกับลายที่เราลอกไว้แล้วเปื้อน รู้สึกหงุดหงิดเลย แต่ก็ไม่ได้อยากที่จะไปลบ คือเริ่มมีความรู้สึกอยากจะทำ ๆ ไป แต่ว่ามาคิดอีกทีหนึ่ง รู้สึกถ้ามีโอกาสได้ทำก็อยากจะลองทำใหม่” – ครูอ๋อ
“คิดว่าศิลปะเหมือนต้องเป็นพรสวรรค์ที่ติดตัวมา พอมาทำลอกลาย มีลายที่มีอยู่แล้ว เราแค่วาดตามไป ก็ทำเลย รู้สึกไม่ได้กดดันอะไร อันไหนไม่ตรงเส้นก็ไม่เป็นไร เพราะไม่ได้ถึงกับห่างกันไกล เหมือนเลยเส้นไปนิดหนึ่ง ก็ไม่เป็นไร ก็รู้สึกเพลิดเพลิน” – ครูยู
“กดดันกับตัวเองมาก ๆ กับการควบคุมสายตา ควบคุมมือ รู้สึกเมื่อยมือ เกร็งมือมาก เพราะเราตั้งใจอยากจะให้เส้นไปตรงตามลายครู เรากลั้นหายใจโดยไม่รู้ตัว พอเริ่มเกร็งแล้ว ก็พยายามกลับมาเริ่มใหม่อีกครั้งหนึ่ง อยากให้เป็นไปตามเส้น สุดท้ายไม่สามารถบังคับได้ ก็ปล่อยไป” – ครูโบว์
“รู้สึกว่าได้อยู่กับตัวเอง ระหว่างทำรู้สึกปวดแขน ทำได้นกสองตัวก็หยุด แล้วทำต่อไปเรื่อย ๆ พอปวดแขนก็หยุด” – ครูวิช
“เครียด เพราะไม่ตรงเส้น ไม่ชอบ อยากทำใหม่ กดจนดินสอเขียนต่อไม่ได้ ยิ่งทำยิ่งกดแรง เพราะรู้สึกว่ากดแรงเส้นจะไม่เบี้ยว แต่ก็เบี้ยวอยู่ดี อยากทำใหม่ให้สวย” – ครูเมย์
“รู้สึกว่าลอกลายไม่น่าจะยาก น่าจะทำได้ ตอนแรกทำไปก็รู้สึกไหลลื่นดี แต่พอต้องมาเก็บรายละเอียด ข้างในรู้สึกไม่อยากทำแล้ว ไม่ชอบรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ วาดภาพใหญ่รวม ๆ รู้สึกสนุกว่า ไม่รู้ตัวเลยว่าตัวเองเกร็งมากแค่ไหน แต่พอหยุดทำถึงรู้ว่าปวดมือ แขนเกร็งไปหมด” – ครูชมพู่
“ตัวเองตั้งใจมาก จนเสียงรอบข้างหายไปเลย เพราะไปเพ่งกับสิ่งนี้ มารู้สึกตัวอีกทีคือเริ่มปวดมือ เพราะตัวเองลงหนัก พอเริ่มรู้สึกที่มือเลยทำให้ตัวเราหยุดที่จะเขียนเส้น ก็หาวิธีไม่ให้ปวดมือ ลองลงน้ำหนักให้เบาขึ้น ก็รู้สึกเลยว่ามือผ่อนคลาย ลากเส้นลื่นไหลขึ้น” – ครูแพรว
สำหรับนิทรรศการศิลปะดลใจ “ศิษย์มีครู” ณ เรือนศิลปะ โรงเรียนรุ่งอรุณ จะจัดแสดงจนถึงวันที่ ๑๗ กรกฎาคม ๒๕๖๙ เชิญชวนชาวชุมชนรุ่งอรุณแวะเวียนไปชมกันได้ในวันจันทร์-ศุกร์ เวลา ๑๕.๐๐-๑๗.๐๐น.
เรื่องและภาพ: สื่อสารองค์กรโรงเรียนรุ่งอรุณ
